Ergo mu terapi?

En akıllı, en becerikli, en komik, en bilmiş, en sportif, en sosyal çocuğun sizin çocuğunuz olmama ihtimali zormuş be hacılar! 

Benim zaten böyle bir iddiam hatta beklentim yoktu ama Haris'e çok koydu... 

Bugün edonun yıllık kreş pedagoğu görüşmemiz vardı. Ve çizilen tablo morallerimizi epey bi bozdu... Bize uzman yardımı tavsiye edildi. 

Zaten burada satır aralarında hep bahsediyordum size de Edonun gelişimsel sürecinden. Ancak hem annelik iç güdülerime güvendiğimden, hem de yavaş-doğal ebeveynlik taraftarı olduğumdan (yani genel olarak o istemedikçe onu zorlamamalıyım, hırs yapmamalıyım, dünyayı kendi keşfetmesine imkan ve zaman tanımalıyım tarzı yaklaşımım vardı) sorunlara uzman yardımıyla çözüm aramak hiç aklıma gelmemişti. Yani sorunların o boyutta olduğunu hiç kabul etmemiştim. 

Çünkü herşeyin mantıklı bir açıklaması vardı.

Edonun dil gelişiminin yaşıtları seviyesinde olmayışının nedeni 3 dilli oluşuydu. Ayrıca bana göre mevcut gelişim de o kadar vahim değildi! Yani Edonun kelime hazinesi çok geniş olmasa da, fena da değildi! Çok uzun cümleler kurup çok akıcı konuşamıyor; gramer kurallarını (Almanca'daki artikeller ve bunların çekimleri, bileşik fiiller, bileşik geçmiş zamanlar, istek kiplerinin geçmiş zamanları, isim tamlamaları gibi) etkin kullanamıyor olsa da derdini anlatıyordu ya! 3 dili aynı anda öğreniyordu, boru muydu? 

İnce motor kaslarının yaş gelişim seviyesinde olmayışı da sorun değildi. Masa başında oturup piti piti resim yapmayı, makasla kesmeyi sevmiyordu. Oğlan çocuğuydu canı sıkılıyordu böyle işlerden ne yapalım? 

Yaktın beni fayn-motorik. fine thanx and you?

Lego ve puzzle yapmıyordu, yapmasın! Herkes mühendis olacak değil ya! Belki bizim oğlan da sporcu olurdu. Ya da oto tamircisi olurdu! Onu ne mutlu ediyorsa, onu olurdu... 

Sosyal değildi. Diğer çocuklarla grup oyunlarına katılmıyordu. O da olsundu! Sözel gelişimi yüzünden geri planda kalıyor olabilirdi. Dil gelişimi akranlarını yakalayınca bu sorun da kendiliğinden çözülürdü. Çünkü koşmalı hoplamalı oyunlarda gruba katılmada hiç sorun yaşamıyor; iş role playing fasıllarına gelince kendini çekiyordu. Bunun nedeni başka ne olabilirdi ki?! 

grup sosyallesmesine katilmayan edo temsili 

Bisiklete binemiyor, hatta 3-4 tekerde bile pedal çeviremiyordu. Pedalları her seferinde geriye doğru çeviriyor, 2 dk içinde sinirlenip bırakıyordu. Ama scooterla ve denge bisikletiyle harikalar yaratıyor, engebeli kaykaycı pistlerinde scooter ı havada uçurmalı aksiyonlara giriyordu. 

Kayak yapabiliyordu. Dağdan aşağı kayarken sağa ve sola dönerek kavis verme olayını çözmüştü ve komutları takip edebiliyordu. Sağ ve sol beyin gelişiminde ve kordinasyonda bir sıkıntı olamazdı. 

Fotografik hafızası ise müthişti. Arabada yol tarifi veriyor, farklı bir yola girdiğimizde anında farkediyor "hayır kreşe gitmek için burdan dönülür, neden dönmedin, nereye gidiyoruz?" Diye yapıştırıyordu. 100e yakın araba logosu tanıyordu. 

Ayrıca ince motor ve dil gelişimi hariç (ki ondaki sapma da dramatik değil, çocuğum sadece "late bloomer" olacak hissi vardı bende) gelişimsel basamaklarda başka sorun da yoktu. Sayılar, renkler, şekiller, büyük-küçük algısı, ufaktan matematik, bazı harfleri tanıma, objeleri elle sayma, 10 dan geriye sayma, küpleri dizme tastamamdı. çatal bıçak kullanma ve giyinme-soyunma ise büyük ölçüde tamamdı. (Mesela ayakkabı giyiyor, bere takıyor, mont fermuarı çekiyordu. tişört-eşofman-don-çorap tamamen kendi soyunuyordu. Ama bunları kendi giyemiyordu) el yıkama-kurulama-diş fırçalama muntazaman hijyenik olmasa da kendi yapıyordu. 

Çocuğumuz bizim narsistik uzantımız olduğundan sorunlarla yüzleşmek çok zor. Hatta birçok şeyi farketmek bile zor! Ancak kreş pedagoğumuz ince motor ve dil gelişiminin karakter, yetenek ve bilingualizmden bağımsız olduğunu takıldığı basamakları acilen atlaması ve farkı kapatmasının çok önemli olduğunu söyledi. "Ergoterapi" adı verilen bir terapi önerdi. 

Haris'le sus pus olduk. Pedagogla hiçbi münakaşaya girmeden (aslında bizim çocuğumuz kreşte şöyle ama evde böyle; gerekli gördüğünüze emin misiniz, biz bu sorunların dramatik olduğuna inanmıyoruz vs vs demeden) önerdiği terapi merkezine ait iletişim bilgilerini aldık ve eve döndük. Ve zurnanın zırt dediği yere geldik. 

Öncelikle internetten ergoterapi ile ilgili kısa bi araştırma yaptım. Ergoterapi otizmli, engelli, genetik bozukluğu olan çocuklara; ve ya hastalık, ameliyat sonrası süreç, yaşlılık nedeniyle yaşamsal fonksiyonları kısıtlanmış kişilere uygulanan, öz bakım, günlük hayat becerileri ve sosyal uyum geliştirmeye yönelik bir "duyu bütünleme" terapisi türü... 

Pek tabi, nooluyoz amk diye başımdan aşağı kaynar sular döküldü... 

Biraz da araştırıp üstünde düşününce, aslında pedagoğun bizi otizm şüphesiyle buraya yönlendirmiş olabileceği aklıma geldi. Kadın böyle bir imada hiç bulunmadı, tanı koyma yetkisi olmadığı için etik olmazdı zaten bahsini açmadı ama buraya gitmemizi istemekteki amacı Edonun düzgün kalem tutamaması, 3 dilli bir çocuğun tek dilde 2500 kelimelik dağarcığının olmayışı olamazdı heralde! 

Sonra hemen otizm tanı kriterlerini okumaya giriştim ve minimumda da olsa bazı kriterleri karşıladığını farkettim. Otizm geniş spektrumlu bi bozukluk sonuçta, ucundan kıyısından da olsa spektrum dahilinde olması, olası olabilirdi..

Edo dışarıdan bakan için nopnormal, çocuk gibi çocuk çünkü! Ama Nasıl oldu da bugüne kadar farketmedim dediğim şeyleri fatkettim: 

Edonun hayal dünyası çok limitliydi... Soyut kavramlar hakkında hiç sorular sormuyordu. Ölüm, tanrı, canavar, peri, Noel baba olaylarını hiç sorgulamamıştı mesela... Sadece soyut değil somut dünyaya ait karmaşık sorular da sormuyordu. Hiçbirşeyi merak etmiyordu. (Ne zaman? Ve ya neden öyle yapmaya iznim yok? Gibi gündelik hayat soruları soruyor tabi.. Ama genel bir dünyayı, hayvanları, biyolojiyi, eşyaların çalışma prensiplerini merak eder soruları yoktu) 

Hikayeler uydurmuyordu. Role playing neredeyse hiç yapmıyordu! Oynadığımız role playing oyunları var tabi, ama o kadar tekdüze ve limitli ki... Mesela yemek pişirme, servis etme "pretend" ediyo. Ama kurgu asla gelişmiyo hep kısır kalıyo. Edo sırayla bana çay kahve pizza vs yapıp getiriyo ama diyologlar, olaylar, aksiyonlar yürümüyo! Sıkılana kadar "ne getirdin çay getirdim- ne istersin dondurma alayım" şeklinde gidiyordu... Ve ya postacılık oyunumuz var mesela. Ben odaya gidip kapıyı kapatıyorum bu dingdong diye zili çalıyo açıyorum. Bana bişey getirmiş oluyo (oyuncak, eşya vs. Ne getireceğini o seçiyo) ben aa teşekkürler iyimiş süpermiş falan diyip imza atıyorum teslim alıyorum. Bu oyun da kısır Bi şekilde defalarca aynı tekrardan ibaret oynanıyo... 

Tamircilik oyumumuz var ona keza. Bu arabasıyla geliyo "Farım kırıldı, sinyalim bozuldu, motordan garip Bi ses geliyo" falan diyo ben Tornavidayla tamir edip yolluyorum ve aynı döngü! Yaşına göre çok kısır ve tekrara dayalı oyunlar... Ben tabi diyalogları kendim geliştiriyorum yeni fikirler üretiyorum onu eğlendirmek için o da ben öyle yapınca eğleniyo ama anladım ki bunu hep ben yapıyorum. Onu kendi haline bıraktığımda, onun seçtiği diyaloglar ve hikayeler çok kısa ve limitli kalıyor. Akmıyor hayal gücü! Saklambaçta da hala 2,5 yaşında neyse o! Aynı yere kabak gibi saklanıp duruyo.. Ben saklanacağım Zaman bana nereye saklanmam gerektiğini söylüyo.. Rutin dışına asla çıkamayan bir çocuk olduğunu farkettim...

Tüm bu oyunlar bebekliğinden beri "aynı şekliyle" oynadığımız oyunlar. Oyunu geliştirmek, rolleri evrimleştirmektense, o eski ezbere bildiği ve güvendiği haline sadık kalmayı seçiyo... 

Göz teması kurmama (her zaman değil ama bazen kurmuyor. Başka yere bakarak konuşuyor) seslendiğimizde ignore etme, soru sorduğumuza cevap vermeme de var bazen. (Ama anlamlı bir fark oluşturacak sıklıkta bu "bazen"ler) 

Oyuncaklarla amacına uygun oynamama durumu mevcut. Mesela içinde şövalyeler olan kalenin surlarına araba park etmesi, Maya'nın Bebek evinin içine araba park etmesi gibi. Bu abuk subuk yerlere araba park etme ve her alakasız nesneyi otoparka dönüştürme olayı bana komik ve tatlı geliyordu bugüne kadar, oysa ki...

Duygusal tepki verme, jest ve mimik kullanımının da limitli olduğunu farkettim... 

Yani Nasıl anlatsam, hani filmin sonunda taşlar yerine oturunca eski sahneleri hatırlarız ya "aa bak burda şu olay bu yüzdenmiş meğersem. Way aq meğer böyle olduğu için orda öyle yapmış" diye aydınlanma yaşarız ya! Öyle bir aydınlanma yaşadım bir anda... 

Herşey bana normal gelirken acayip bir ters köşe yedim! 

Annelik içgüdülerimin beni yanıltmayacağına eminim... Ciddi boyutta, geri dönülemez biçimde bir "developmental delay" çıkmayacak Edo'da. Ama müdahale gerektiren birşeyler de var... Bunu yok sayamam. 

Tabi ben bu keşiflerimle (ve ya kuruntularımla...) karmakarışık olmuşken olayı bir de Haris'le sindirme boyutumuz vardı. Çünkü Haris aile içindeki sıkıntıları sürekli yok sayan, normal gören, dahası vasat şeylerle de süpermiş gibi kendi içinde övünen Bi insan... 

Mesela erkek kardeşi bildiğiniz "morbid obez" ama ona göre sadece "hafif kilolu" diyetisyene gitmeli, psikolojik destek almalı bu çocuk diyorum. Yok yeaaa abur cuburu kessin, spor yapsın tığ gibi olur diyo... 

Edonun kayak yapması ona göre "üstün yetenek" ne alakası var bu yaş grubu bütün çocuklar çok çabuk öğreniyor ve kayıyor diyorum. Clarayla anna neden kayamadı o Zaman keh keh diyor. 

Bisiklete binmesi önemli diyorum. Hayatında hiç bisiklete binmeyi öğrenmemiş insanlar var onlar geri zekalı mı? Onlar 4 yaş gelişim basamağında takılı mı kalmış Diyor... 

Aslında gayet kültürlü, entelektüel, analitik zekası müthiş Bi insandır beyim diye söylemiyorum ama böyle köwlü cahil Bi huyu var işte aşamıyoruz... Aşamamayı bırakın ben normalde konusunu bile açamıyorum! Çünkü çocuklarımızda ve ya onun ailesinde "şu konuda şöyle bir sıkıntı var bence bişey yapalım" dediğimde aşırı sinirlenip beni suçlamaya başlıyo. Nerden çıkarıyorsun, yok öyle bişey herşey on numara mükemmel, olumsuz şeylere odaklanıp drama yaratmaya bayılıyorsun, iyi tarafından bakıp taktir etmeyi bilmiyosun diyip "sorun" haricindeki konulara çekiyo tüm mevzuyu. Kavgayla bitiyo hep bu konular.

Ben olabildiğince temkinli ve dikkatli (atipik otizm şüphelerimi kendime saklayarak) "bu konuda bişey yapacağız Haris" dedim. Sen gelmezsen gelme ben randevuyu alıp gidiyorum ergoterapiye dedim. Bence herşey şahane ama senin için rahat etsin gidelim dedi...  

Çocuğuma götümden tanı koyarken ben 

Son olarak ekleyeyim. Edonun semptomlarını Haris'le beraber değerlendirirken de mutabık olamıyoruz. Gözlemlerimiz, oranlarımız oldukça farklı. Örneğin ben Edonun göz teması kurmama oranına %50 verirken Haris %10 veriyor maksimum. 

Acaba Veli'lerin durumları değerlendirirken yaşadıkları bir dunning-kruger etkisi söz konusu olabilir mi? 

Onu da size şöyle açıklayayım. Mesela çocuğunuzun gelişimiyle ilgili bir anket yapılacak size. 50 tane soru var ve 1den 10a kadar puanlamanız isteniyor. Test soruları tamamen aynı olsa da; "bu test üstün zekayı ölçmek için yapılıyor" denildiğinde verdiğiniz yanıtlarla, "bu test otizmi ölçmek İçin yapılıyor" denildiğinde verdiğiniz yanıtlar farklı olabilir! 

-çocuğunuzun sayılara çok ilgisi var. Sayılar onu büyülüyor. Bir metinde sayı gördüğünde hemen farkediyor. -sorusuna çocuğu üstün zekalı çıkarsa çok mutlu olacak bir veli "evet aynen öyle 10 veriyorum" derken; otizm testinde "yok ya o kadar takıntı derecesinde değil, 6 veriyorum" diyebilir... Yani bunu veli çakallık yapıyor, testi manipüle etmek istiyor anlamında söylemiyorum. Tamamen bilinçsizce taraf oluyor, beklentisine göre...

Haftaya aldık ilk randevumuzu başlıyoruz ergoterapiye. Tüm süreci ve gelişmeleri yazıyor olacağım, sizlerden talep gelir ve merak ederseniz. Ya da ben anlatma ihtiyacına düşer, bu konuda fecii paniklersem :(