Kitap okuma alışkanlığı

Blogcu anneyi çok severek takip ederim. Yazılarıma bloğunda yer verdiği için minik bir hukukumuz da vardır, söylemeden geçmeyeyim. Takip edenler bilir, çocuklarının kitap okur haldeki fotoğraflarını bol bol paylaşır, okudukları kitapları tanıtır, kitap fuarlarına gider, yazarlarla söyleşiler yapar. Hal böyle olunca takipçilerinden de "çocuklarınıza kitap okumayı nasıl sevdirdiniz?" diye sorular almaktaymış sık sık. Bir postunda da şöyle açıklamış: 

Kitap okumayı sevmek, vakit buldukça okumak, okuyana saygı duymak hatta okumayanı küçümsemek farklı;  "kitap okuma alışkanlığı"na sahip olmak farklı şeyler bana göre. 

Alışkanlık güçlü bi motiv çünkü, hatta bağımlılığın bi tık altı. 

Kitap okumak günlük rutinimizin içinde yer alıyorsa, 1 sayfa da olsa okumadan asla uyumam diyorsak, uyku öncesi kahvaltı sonrası öğle arası vs gibi ritüellerimiz varsa,  elimizdeki kitap bitirme ortalamamızın biraz altında kalmaya başladığı an bizi rahatsız ediyorsa, bir şeyler eksikmiş hissi yaşatıyorsa buna alışkanlık diyebilirim. Tabi bu benim tanımım, benim yorumum ve de benim tutumum. 

Okumak bende bir tutku, farklı dünyalara götürüyor, bambaşka pencereler açıyor diye romantik ve klişe bir tanım yapmak istemesem de şu an, okumak benim için bir "alışkanlık" diyebilirim. Kendiliğinden, öylece, kahve içer gibi, watzapta kankilerle geyik çevirir gibi, öyle bir gündelik rutin işte. 

Blogcu anne kısaca "Bebekliklerinden beri hep kitapları oldu, birlikte okuyoruz" demiş yanıt olarak. Diğer yorum yapanların da genel kanısı "anne baba önce kendisi kitap okumalı, çocuklar ebeveynleri okurken görmeli o sayede rol model alırlar" olmuş. 

Bu söylemler beni çocukluğuma götürdü ve üzerinde biraz düşündürdü açıkçası. Peki ben bu alışkanlığı nasıl kazandım diye. 

Öncelikle belirteyim, şimdilerde moda olan "0-3" yaşa özel, bol resimli, yıpranmaz-dayanıklı malzemeli bebek kitaplarım olduğunu hiç sanmıyorum. Piyasada vardıysa bile, biz öyle küçük bir kasabada yaşıyorduk ki bulup da almamız mümkün olmazdı. 

Annemle babam O yıllarda evlerine ansiklopedi almak için bile kuruş kuruş para biriktirip, birikenlerle fasiküller alıp sonradan ciltlettirmişler. 

Almanya'daki büyük bir mağazaya ait olan kuşe kağıttan yapılmış kalınca bir katalog varmış elimizde. 0-3 yaş arası annem ve halamla o kataloğu incelermişiz hep, oradaki eşyaların adlarını tekrarlayarak konuşmayı ilerletmişim. Komodinden tut etajere herşeyi biliyormuşum:) bütün kataloğu ezberlemişim. Daha sayfayı çevirmeden, bir sonraki sayfada ne çıkacak söylermişim. bebeklik kitabına ait tüm anım bu. Katalog her gün 1500 kez bakılmaktan hacminin 5 katını almış, sayfaları akordeon gibi olmuş halam hala bunu söyler. 

Hatırladığım okul öncesi çocukluk kitaplarım ise, Ayşegül serisi, la fontaine ve Ezop masallarıydı. Baskı ve kalite olarak ince dandik kitaplardı. Şimdinin ciltli, kalın kapaklı müthiş ilüstrasyonlu kitapları nerdeeee, benim kıçı kırık Ayşegül'ler nerde :) 

Biraz da ailemin okuma alışkanlığının bende oluşturduğu duygudan bahsedeyim. Annem ve babam akşamları işten gelince, pazar günleri ve tatillerde uzuuuuun saatler kitap ve gazete okurlar. Hele o pazar sabahları, evde çıt çıkmaz, okudukları şeylere dalmış olan ebeveynlere soru sorarsın da cevap alamazsın... Hele bir de gazete okuyorlarsa arada birbirlerine sevdikleri köşe yazarlarından siyasi makaleler okur, yorum yapar, tartışır, gülerler bi bok anlamazsın.  Sessiz, baygın, seni tamamen dışladıkları bir ortam ve can sıkıntısından vefat edersin :))) Bende oluşan duygu buydu! 

Anam ve babamgilin okumasına aşırı uyuz olurdum ehehrhhe. Bok var aq, gelin de iki muhabbetin belini kıralım, makara kukara yapalım, dışarı çıkalım gezelim isterdim içimden. 

Yani bu gıcık olmalarımı hatırlıyorum da, aa madem öyle bunları rol model alayım ben de okuyayım dediğimi hatırlamıyorum:) 

İlkokul 5e geçtiğim yaz annem bana can yayınlarının 120 kitaplık bir serisini aldı. Bütün yaz okudum onları. Ama ne kitaplar vardı! Elimden bırakamadım. Ortalama 70-80 sayfa kitapları bütün gün kapanıp bitiriyordum. 100 sayfayı geçkin bir kitap varsa aralarda, vay amkun amma da kalın diyordum:) bitirince inanamıyor, kendimle gurur duyuyordum. Uzun saatler kıpırdamadan kitap okuma direncini sanırım o yaz kazandım. 

Sonra ortaokula geçtim. Dünya klasiklerine başladım. Kitaplığımızda hep vardı zaten onlar. Bu kez gerçekten kalın kalın kitaplar ama, cilt cilt. Sararmış sayfalı, ekşi ekşi sahaf kokulu. Annem yaşımın geldiğini artık onlardan okuyabileceğimi söylediğinde çok sevinmiştim. 

Bronte kardeşler, emile zola, jane austen, charles dickens gibi kolaylıkla ve severek okuduğum yazarlar olsa da Rus edebiyatına giriş beni çok zorladı.. Bence erken bir yaşmış diye düşünüyorum şuan. 

O esnada okulda yaşıtım qızlar Agatha christie, ipek Ongun ve v.c andrews'un çatı serisini okumaktaydılar. Kitaplar elden ele geziyor, acayip heycanlı deniyor, yiyişmeli öbüşmeli kısımların kikir kikir tasvirleri yapılıyordu. 

Arkadaştan ödünç, aldım bir vc. Andrews geldim eve. Anama dedim ben bunu okuycam, çok iyiymiş. Anam beni bi ezdi, bi kınadı :))) 

Önce bi suratı düştü, sonra bana böyle şeyleri okumanın aşırı boş beleş ve Zaman kaybı olduğunu, bana hiçbirşey katmayacağını, seçici bi okur olmanın önemini falan anlattı.. "Onu okuyacağına şunu oku" gizli dayatmalarıyla da finali yaptı. 

Ben tabi ikna olmuş göründüm. Kuzu kuzu 'tamam anniş haklısın, boş işler bunlar ben bunu okumıyım o zaman' diyip gizlice okudum hepsini :) neden "istediğim şeyi okurum" diyip hakkımı savunmadım bilmiyorum, belki de annemin söyledikleri o an gerçekten mantıklı gelmiştir ama merakıma yenik düşüp "boş şeyler" okuduğumu da itiraf edememişimdir.. Kim bilir.

Bir de annemin hep gülerek anlattığı bir anısı vardır. Annem lisedeyken beyaz seri, pembe seri falan denilen leşo aşk kitapları modaymış. Bu da dedemden gizli okuyormuş :) dedem bir gün annemi okurken yakalamış ve ver bakayım şunu bana demiş. Tesadüf bu ya, tam o sayfada iki rütbeli asker karı kız mevzusuna düello yapıyorlarmış :) dedem, kendisi de bir ast subaydı Nur'lar içinde yatsın, böle askerli silahlı sahneyi görünce "afferim böyle tarihi romanlar oku işte" demiş ve gitmiş. Bu hikayeden de özenmiş olabilirim, aileden gizli kitap okuma macerasına :-) 

Bir sonraki macerasında bu kadar şanslı olmamış ama annem. Bir gün son ses müzik dinliyormuş: 

-eşşeği saldım çayıra otlaya karnın doyura. Gördüğü düşü hayıra yoranın da avradını! (Cem Karaca) 

-bu ne biçim şarkı beee kim söylüyo bunu? (Odaya dalan ananem) 

-... Sorarlarsa kim söyledi, soranın da avradını! (Cem Karaca) 

Ananemin sorusu şarkıda epik bir tesadüfle bu kısma denk gelmiş ve annem de akabinde epik bir terlik yemiş tabii :)) -"avradını" kısmı şarkının o versiyonunda söylenmiyor aslında biliyorsunuz, ama aynı etkiyi yaratmış :P-

Konuya dönersek, benim fikrim çocuklara kitap okuma alışkanlığı kazandırmanın yolu; ne onları bebeklikten itibaren kitaba boğmaktan geçer, ne de kendimiz okuyup rol model olmaktan. Onlara doğru zamanlarda doğru kitapları tanıtmaktan geçer. Benim ailemin benim için yaptığı şey buydu. 

Bir de çocuğun mizacı, ilgi alanları da önemli. Aynı ailenin araları 4 yaş 2 çocuğuyuz, ama kardeşim hiç bir zaman okuma alışkanlığı kazanamadı. Okuduğu bir adet dünya klasiği olduğundan bile emin değilim açıkcası. 40 yılın başı bestseller, polisiye, thriller falan bişeyler okur. O ortaokuldayken internetle tanıştı ve edebiyat dersinde verilen romanların bile kitap özetlerini netten araklayıp copy-paste yaptı. Kültürsüz öküz bi adammış gibi gömmeyeyim tabi ki kardeşcağızımı. Çok sıkı belgeseller filmler izler, çok gezer, çok macera yaşar, çok ilginç insanlarla kankalık eder, bilim ve mühendislik üzerine derin bilgi sahibidir. Kısacası o aradığı dünyayı edebiyatta ve felsefede bulamamış olabilir, hatta aramamış olabilir. Ama aile rol modelliğinin etkisiz olduğunu bize kanıtladı en azından :) 

aslinda en cok bunun icin okuyoruz sanirim.. bu kacisi gerceklestirebildigimiz ikameler bulursak kitaba zaman  hatta ihtiyac kalmayabiliyor..

Çocuklarım için ben nasıl bir yol izliyorum/ izleyeceğim kısmına gelirsek, açıkçası okul öncesi kitaplarda ben büyük sıkıntı yaşıyorum şuan. 

Birincisi elimdeki kitaplardan (yaklaşık 30 adet Türkçe kitabımız vardır diye tahmin ediyorum) severek okuduğumuz ancak 3-4 tane var. Çoğunun hikayesi bayık, aşırı mesaj kaygılı, diyaloglar yapay, metinleri uzun ve dikkat dağıtıyor. Metinleri gereksiz uzun hatta. Yani 1 cümlede anlatacağı şeyi 3 cümlede anlatıyor. Ya da benim çocuğum bilingual olduğu için mi ağır geliyor bilmiyorum ama hikaye içine çekemiyor bir türlü. O yüzden döndürüp döndürüp sürekli aynı şeyleri okuyoruz şu ara. Almanca kitaplarda bu eleştirilerim nispeten daha az. Metinler kısa. Diyaloglar daha "casual" , espriler absürdlükler daha tavan falan. Ama onu da tırt aksanımla bi yere kadar kotarıyorum, gönlüm Türkçe okumaktan yana. 

Türkçe Kitapları internetten sipariş ediyorum,  elime alıp inceleme şansım olmadığı için tanıtım bülteninden karar veriyorum. Ama çoğu hüsranla sonuçlandı bu saydığım nedenlerle. Bir de arkadaş Türkiye'de "etkinlik" kitabı denen nane ne almış yürümüş ya. Çıkartmalı, boyamalı, bulmacalı tırı vırı bi ton kitap. En çok satanlar da bunlar, ne diyem mahmut mu diyem? 

Ama bu işin peşini bırakmıycam :) çocuklara belli yaşlarda belli dönüm noktası kitapları okutmaya çalışıcam, okudukları kitapları onlarla tartışıcam, sevdikleri bi tarz yakalarsam "bunu beğenen bunu da beğendi" diyerek alternatifler sunmaya çalışıcam. İlgilerini çeker, okumaktan keyif alır hale gelirlerse ne mutlu bana!

Ama itiraf etmeliyim ki, günümüzde kitap okumayı bilgisayar-iPad-Wii oynamaya, envai çeşit oyuncaklarla oynamaya, milyon çeşit tv yapımı izlemeye, ev dışındaki imkanlara (havuz, trambolin, spor ve atölye) ellerindeki akıllı telefonlardan arkadaşlarla geyik-internete surf yapmaya, zibilyon çeşit janjanlı elişi-diy aktiviteler yapmaya tercih etmek hayli "challenging" olacak onlar için...

Yani tamam yetişkinlikte bu bir tercih meselesi ve alışkanlık hali hazırda (bu imkanların yokluğunda) kazanılmış olduğu için okuyoruz. Ancak bu kadar farklı uyaranın varlığında bu alışkanlığı kazanmak tahmin ettiğimden zor olacak gibi.. Bakıcaz ve de görücez :)