Uzak akraba ne kadar uzak?

Türkçe'de akrabalık mertebelerini tanımlayan isimler kapsamlı çeşitlendirilmiş.
Bazılarına gereksiz ayrıcalık tanınmış, bazılarının hakkı yenmiş.
Mesela “anneanne” ve “babaanne” özel ve biricik konumlanırken “dede”ye çoğayıbedilmiş. 

Babanın babası ve ananın babası için ayrı isim yakışırmış. İsim önerim: dodo!
Babanın babasına “dodo” denebilir. Dodo kuşu gibi nesli tükenmişçesine yaşamiyo mu zaten bunlar?? (Torunuyla ilgilenen dedeleri tenzih ederim, bizimki tam bir “dodo”. Serbest çağrıştı, sorry) 




Kocişin çekirdek ailesine bakalım şimdi de: “kayın” parantezinde türetiliyor bu argadaşlar.
-kayınvalide (köwlü mod: kaynana, kayınbaba/kaynata ajsjjdjfdj)
-kayınpeder
-kayınbirader
Peki kayınbacı nerde (kayınhemşiire de olabilir)? “Görümce” olarak ayrı bir titri var o pozisyonun. Gereksiz iltimas geçilmiş.
Ayrıca görümcenin senden yaşça büyük mü küçük mü olduğu önemli bir detay. “Görümce” isminin komple iptalini; kişi büyüğünse “kayınabla” (tutarsa zamanla “kaynaba”ya da evrilebilir. Its fine) küçüğünse “kayınkızçe” olarak kullanılmasını teklif ediyorum. 



Sıradaki konseptimiz: yengeler, yengelerimiz...
-dayının karısına: “yengiş”
-amcanın karısına: “yinge” diyelim mi tatlıqısslar? Yengeler karışmasın, kavram kargaşası olmasın.
Abinin hanımı da “yenge” mi oluyor peki? O kısmı ben de pek şaapamıyorum. Bak işte yengeler layıkıyla kategorilenseydi bu sorunu yaşamayacaktım!


Gelelim dış kapının mandallarına: yani elti, bacanak, baldız, kayınço!
Bunlar için özel bir isme gerek yokmuş aslında. Ama zaman içinde o kadar entrikaya, katekulliye, gıybete konu olmuşlar ki isim bulmak zaruri olmuş.


Eltinin puştluklarını konuya komşuya anlatma seanslarında sürekli: “benim beyimin kardeşinin hanımı işte yaa” falan diye bahsetmek zor gelmiş, hemen kısayol icat edilmiş “elti”!! ben elti diyince siz anlayın kıpsss... Böyle böyle yer edinmiş işte bunlar dilde...


Kuzen konusu malesef kaybolan değerlerimizden.
Kuzen yerine nokta atışı:
“amcoğlu, halamgızı, dayıoğlu” bileşik isimlerini daha kullanışlı buluyorum şahsen (kendi hayatımda zırnık kullanmasam da ahshhdhd)


Ayrım “kuzişlerle nargile queyyfi”ne indirgenemiycek kadar ciddi. Akraba evliliklerinin hüküm sürdüğü coğrafyalarda bu ayrıma halen dikkat ediliyor. Şehirli Pelinsular için hepsi toptan “kuziş”. Olmaz böyle.


Kuzenlerden konu açılmışken; bu yaz çok ilginç bişey oldu. 4 gız oturuyorduk masada
-ben
-sıla (halamgızı)
-ela (dayımgızı)
-sinem (elanın teyzegızı)
Bu durumda sinem sıla’ya göre “kuzenimin kuzeninin kuzeni” oluyordu.


Sıfır dna paylaşımı! Ama akrabalık zincirinde bir temas var yine de.
Gerçi o masaya bu permütasyonda 3 kişi daha ekleyince “Cengizhan” a dayanıyo olay.
Sonuçta Cengizhan da bizim kuzenimizin kuzeninin kuzeninin kuzeninin kuzeninin kuzeni... 

Askm sacmalama, cngzhnla kuzen gbiyiz biz... 

Kuzen türevleri de isimlendirilsin diyorum kısaca: kuzen, kuzensk, kuzik, kuzenlerce falan diye gitsin mesela salavat zinciri gibi kuzen zinciri! Ordan anlayalım kaçıncı derece olduğunu.

Bu muhabbetin uzadığını ve sizi baydığını göz önünde bulundurarak, konuyu bağlamak istediğim yere geliyorum.
Akrabalık ilişkilerimiz o kadar içiçe ve akrabalar birbirinin hayatında o kadar büyük rol sahibi ki; dile isim olarak tanımlanmış her biri!


Bak ecnebiye “grandma, grandpa, aunt, uncle” 4 tane kategori var. Bitti gitti. Sen sağ ben selamet!
Gerçi bildiğim sadece 2 tane ecnebice var (ingiliççe, almanca akskdkd)


Ama bu adamlar neden "grandma diyince ananeyi mi kastediyoruz?", “uncle diye anlattı o kadar ama acaba amca mı dayı mı o şahıs?" diye merak etmemiş, belirtme gereği duymamış, konudan sapmamış?
(Eltiye, bacanağa hele hiç girmemiş andndnnd)


Akrabalık mevzuunun çok da siklenmemesi gereken bişey olduğunun ön kabulünü gerçekleştirmişler bi şekilde sanki!


Ya da akrabalık ilişkilerini hiyerarşi ve kan bağı tekelinde değil “birey” özelinde yaşamayı seçmişler.


Bu arada merak ettim şimdi cidden. Latin kökenli diğer dillerde durum nasıl? Bilen aydınlatsın pls. Hala-teyze-yenge-dayı-amca vs farkları var mı mesela fransızcada ispanyolcada neyim?




Kendi tezimden yola çıkarsam varsayımım: batı dillerinde olmadığı ama doğu dillerinde olduğu yönünde :)